Menu

Crítica de «De remate» (3)

Montse Pena (Faro de Vigo) - 26/11/2015

Todas as persoas que lemos xornais a diario ou case a diario temos as nosas firmas predilectas, aquelas que imos buscando o día que sabemos que publican, porque constitúen a fiestra preferida sobre a que asomarnos a vidas, situacións ou problemáticas variadas que están contadas como nos gusta e que achegan outras visións que poden ou non afortalar as propias. Neste universo da columna xornalística, na realidade contada a retallos e nos retallos que conforman o complexo puzle da realidade, alicérzase De remate de Héctor Cajaraville, último Premio Xerais e primeira oportunidade de coñecer a un autor que semella caracterizarse por un manexo preciso, delicado e decidido da lingua, que se volve arxila nas súas mans.As historias (quizais sería mellor dicir “opinións”, como se verá) que se entretecen na obra parten do truco do manuscrito atopado, mais nesta volta reconvertido en “manuscritos”. As páxinas iniciais conforman o ficticio limiar que Pablo Cardeiro, ex-director da revista Loaira, escribe para a terceira edición dunha selección de textos de Bieito Sanmarful. Esta escolma,que constitúe acerna do volume, recolle tanto artigos tirados do prelo na citada publicación, como anotacións inéditas do seu diario persoal, correos electrónicos propios e alleos e textos de diversa fasquía. Esta variedade textual posibilita que a obra teña un procurado e conseguido ton xornalístico, que permite que o lectorado se asome ás temáticas máis diferentes, e á vez un medido ton confesional, que facilita o coñecemento do protagonista e que é o fío narrativo que guía a ficción. Quizais por isto, De remate é un conseguido e interesante híbrido xenérico, non compracente, mais tamén un texto ao qu cómpre achegarse demoradamente para non perder a tensión que mantén viva calquera lectura.O xogo coa primeira persoa singular, que se emprega tanto nos artigos de opinión de Sanmarful como nos treitos máis confesionais da obra, evidencia que Cajaraville controla á precisión os xéneros e os estilos que manexa, diferenciándoos, pero á vez pondo de manifesto as numerosas pontes que pode haber entre eles. Os máis xornalísticos constitúen unha oportunidade de asomarse a cuestións actuais da Galicia contemporánea, como poden ser o Entroido tradicional, a memoria histórica, o desleixamento de determinado patrimonio por parte do goberno, a comercialización do camiño de Santiago ou diversas cuestións relacionadas coa lingua. Estas últimas achegan algunhas das páxinas máis deliciosas do volume (imperdible é “Euros e tánatos”), pero tamén crean unha lectura demasiado filoloxizada. O manexo de certos elementos reais, propios da cultura popular do S. XXI, galega e universal, dálles un ton de veracidade a moitas destas columnas sanmarfulianas. Non obstante, a aparición de demasiadas compoñentes autorreferenciais ao campo literario galego, que constitúen divertidas chiscadelas para un público receptor informado (ollo especialmente co xogo de espellos que se establece con certos títulos, a denuncia que Sanmarful recibe de Xerais ou mesmo as hitchcockianas chanzas co apelido Cajaraville), tamén acaban por limitar o interese pola ficción para aquel que sae do espectro agardado de lettore modelo. Porque ao final, o que pula pola lectura é o desexo de saber por que Sanmarful xa non ocupa o mundo dos vivos e como se foron artellando as pezas dunha vida singular, da que se quere saber máis e cicelada coa forza dunha lingua que se inventa en cada páxina.